Ερωτήματα από την ανασκαφή

Δεν μπορείτε να χρονολογήσετε άμεσα με ραδιενεργό άνθρακα τον γρανίτη ή τον ασβεστόλιθο. Αντίθετα, οι ανασκαφείς χρονολογούν βραχύβια οργανικά υλικά που έχουν σφραγιστεί σε άμεση στρωματογραφική επαφή με την τοιχοποιία: καμένους σπόρους σε εστία των οικοδόμων κάτω από έναν τοίχο, άχυρο ψιλοκομμένο μέσα στο λασπώδες κονίαμα, κόκκους κάρβουνου ψημένους μέσα σε ασβεστοκονία ή ελαφόκερα που έμειναν στον πυθμένα της τάφρου ενός λατομείου. Επιπλέον, η Φωτοδιεγειρόμενη Luminescence (OSL) μετρά τα παγιδευμένα ηλεκτρόνια σε κόκκους χαλαζιακής άμμου ακριβώς κάτω από έναν τοποθετημένο λίθο, αποκαλύπτοντας τον αιώνα κατά τον οποίο η επιφάνεια εκείνου του εδάφους εκτέθηκε για τελευταία φορά στο φως της ημέρας.

Ο χαλκός (σκληρότητα Mohs ~3) δεν μπορεί από μόνος του να γρατσουνίσει γρανίτη πλούσιο σε χαλαζία (Mohs ~7). Πειραματικές δοκιμές του Denys Stocks και άλλων απέδειξαν ότι οι αρχαίοι λιθοξόοι τροφοδοτούσαν άμμο χαλαζία, υγρή ή ξηρή, ή περιστασιακά σμύριδα ή κορούνδιο, στη σχισμή κάτω από άδοντα επίπεδα χάλκινα πριόνια και κοίλα σωληνοειδή τρυπάνια. Οι σκληροί κόκκοι άμμου ενσωματώνονται προσωρινά στον μαλακό χαλκό και αλέθουν τον γρανίτη, αφήνοντας τις ακριβείς ομόκεντρες γραμμώσεις που φαίνονται μέσα στους πυρήνες τρυπήματος των σαρκοφάγων της Αρχαίας Βασιλείας και που επιβεβαιώνονται από άμμο χαλαζία με πράσινες χαλκούχες επικαθίσεις, η οποία ανακτήθηκε από δάπεδα εργαστηρίων.

Ναι, επανειλημμένα—όχι επειδή οι προγενέστερες κοινωνίες κατείχαν επιστήμη μη ανθρώπινης προέλευσης, αλλά επειδή η προβιομηχανική τεχνογνωσία των τεχνιτών ζούσε στις μαθητείες και στις τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού πρώτων υλών, και όχι σε τυποποιημένα εγχειρίδια. Όταν εξαντλήθηκαν συγκεκριμένα σιδηρομετάλλευματα με ίχνη βανάδιου, ο χαλύβας wootz από χωνευτήρι της Νότιας Ινδίας και της Δαμασκού είχε εξαφανιστεί μέχρι τον 18ο αιώνα· η κρατική μυστικότητα έθαψε την ακριβή συνταγή απόσταξης πετρελαίου και τις ανοχές των χάλκινων σιφωνίων του ελληνικού πυρός των Βυζαντινών· και οι μεσαιωνικοί κτίστες δεν διέθεταν το αυτοκρατορικό δίκτυο ναυτιλίας της Μεσογείου που μετέφερε την ηφαιστειακή τέφρα του Ποτσόλι για το ρωμαϊκό υποβρύχιο σκυρόδεμα.

Ανασκάφηκε κοντά στο Χουγιούτ Ραμπού, έξω από τη Βαγδάτη, το 1936. Το διάσημο 14 εκατοστών πήλινο αγγείο περιείχε έναν τυλιγμένο χάλκινο κύλινδρο και μια οξειδωμένη σιδερένια ράβδο, σφραγισμένα στον λαιμό με άσφαλτο. Ενώ οι σύγχρονες αντιγραφές γεμισμένες με ξίδι παράγουν περίπου μισό βολτ, το αρχικό αγγείο δεν έχει ηλεκτρικούς ακροδέκτες, χρειάζεται έκθεση σε οξυγόνο που το πώμα από άσφαλτο απέκλειε, και δεν συνυπάρχει με κανένα ηλεκτρολυτικά επιμεταλλωμένο αντικείμενο από την Παρθική ή τη Σασανική Ιράκ (τα σωζόμενα επιχρυσωμένα αγγεία της περιοχής δείχνουν όλα επιχρύσωση με υδράργυρο ή μηχανική περιτύλιξη με φύλλο μετάλλου). Οι περισσότεροι ειδικοί της Εγγύς Ανατολής επισημαίνουν πολύ παρόμοια αγγεία από τη Σελεύκεια του Τίγρη, που περιείχαν προστατευτικούς κυλίνδρους από πάπυρο ή περγαμηνή τυλιγμένους γύρω από μεταλλικές ράβδους, οι οποίοι στη συνέχεια αποσυντέθηκαν.

Χωρίς τεκμηριωμένη προέλευση (το ακριβές στρώμα εδάφους, η συσχετιζόμενη κεραμική, η στάση ταφής και τα μικρο-υπολείμματα), ένα ασυνήθιστο αντικείμενο μένει άφωνο. Δεν μπορεί να χρονολογηθεί με βεβαιότητα μέσω στρωματογραφίας, η εμπορική του διαδρομή θολώνει, και οι αναλυτές του εργαστηρίου πρέπει να αφιερώσουν χρόνια για να επαληθεύσουν ότι δεν πρόκειται για σύγχρονη πλαστογραφία. Αντίθετα, μια μέτρια χάλκινη καρφίτσα που ανασκάφηκε επιτόπου, μέσα σε δάπεδο σπιτιού με γνωστή χρονολογία, μπορεί να ξαναγράψει τη μεταλλουργική χρονολόγηση μιας περιοχής.

Οι πόλεις θάβονται κυρίως μέσω των ίδιων τους των οικοδομικών υλικών. Στην Εγγύς Ανατολή και τη Μεσοαμερική, τα σπίτια από πλίθα άντεχαν μία ή δύο γενιές, πριν οι οικογένειες γκρεμίσουν τους φθαρμένους τοίχους, ισοπεδώσουν τα πηλώδη χαλάσματα και χτίσουν νέο δάπεδο 40 εκατοστά ψηλότερα. Σταδιακά δημιουργήθηκαν μνημειακοί λοφίσκοι οικισμών (tells ή höyüks) που υψώνονταν 20 έως 30 μέτρα πάνω από την γύρω πεδιάδα, συμπληρωμένοι από άνεμο-μεταφερόμενη σκόνη (λέσσ) και πλημμυρικές αποθέσεις ποταμίσιας ιλύος.

Μύκητες, τερμίτες και βακτήρια καταναλώνουν γρήγορα ξύλο, σχοινί, δέρμα και λινό όταν υπάρχει οξυγόνο και διακυμαινόμενη υγρασία. Οι οργανικοί μηχανισμοί επιβιώνουν μόνο σε ακραίες συνθήκες: ξηροί τάφοι της αιγυπτιακής ερήμου (η κέδρινη ηλιακή βάρκα του Χέοπα, αποσυναρμολογημένη σε σφραγισμένους λίθινους λάκκους στη Γκίζα), υδάτινη αναερόβια ιλύς (ρωμαϊκές ποταμίσιες βάρκες στη Μάιντς ή το πλοίο της Νεμί με χάλκινη επένδυση) ή παγετώδεις τύμβοι μόνιμου πάγου, όπως το Πάζυρικ στα Όρη Αλτάι.

Η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε περίπου 120 μέτρα μετά το Μέγιστο της Τελευταίας Παγετώδους Περιόδου (πριν από ~20.000 χρόνια), βυθίζοντας πλούσιες μεσολιθικές κυνηγετικές πεδιάδες, όπως η Doggerland κάτω από τη Βόρεια Θάλασσα και η Sundaland στη Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και νεολιθικούς οικισμούς όπως το Atlit-Yam ανοιχτά του Ισραήλ (περ. 6900 π.Χ.). Οι υποβρύχιοι αρχαιολόγοι ανασύρουν τακτικά εργαλεία από πυριτόλιθο, βυθισμένες ψαροπαγίδες και πέτρινα πηγάδια από εκείνες τις υφαλοθήκες. Ωστόσο, ένας βιομηχανικός ή μεταλλουργικός πολιτισμός αφήνει παγκόσμια γεωχημικά αποτυπώματα—αιχμές ρύπανσης με μόλυβδο και χαλκό στους πυρήνες πάγου της Γροιλανδίας, ουλές λατομείων στην ενδοχώρα, γενετική καλλιεργούμενων φυτών και σωρούς σκωριών—τίποτα από τα οποία δεν εμφανίζεται πριν από την τεκμηριωμένη ολοκαινική μεταλλουργία.

Θέστε τρεις ερωτήσεις: Το εύρημα έχει δημοσιευτεί σε επιστημονικό περιοδικό με κριτές ή σε επίσημη έκθεση ανασκαφής, και όχι μόνο σε δελτίο τύπου; Τι βρέθηκε πραγματικά στον χαντάκι δίπλα στο εύρημα του τίτλου; Και ανεξάρτητοι ειδικοί που εργάζονται σε γειτονικούς χώρους αναφέρουν συμβατές χρονολογίες και μοτίβα υλικών;