Κούσκο, Ολλαϊταϊμπάμπο και Rumiqolqa, Περού 15ος–16ος αιώνας μ.Χ.
Ινκαϊκή σεισμική λιθοδομή και τα ίχνη των «κουρασμένων λίθων»
Οι επισκέπτες που στέκονται μπροστά στους ζιγκ-ζαγκ πεζούλες του Saqsayhuamán ή του Ναού του Ήλιου στο Ολλαϊταϊμπάμπο θαυμάζουν πάντα ότι ούτε φύλλο χαρτιού δεν χωρά ανάμεσα σε πολύτονα μπλοκ από ασβεστόλιθο Yucay ή ροζ γρανίτη. Οι εικασιολόγοι συγγραφείς συχνά παραβλέπουν το μεγαλύτερο δώρο που άφησαν στους αρχαιολόγους το Ολλαϊταϊμπάμπο και το λατομείο Rumiqolqa: ημιτελείς εργασίες που σταμάτησαν απότομα κατά τη διάρκεια του δυναστικού εμφυλίου και της ισπανικής εισβολής της δεκαετίας του 1530.
Κατά μήκος των προετοιμασμένων δρόμων μεταφοράς, μεταξύ των βράχων του λατομείου Kachiqhata πέρα από τον ποταμό Urubamba και του φρουρίου του Ολλαϊταϊμπάμπο, βρίσκονται εγκαταλελειμμένοι μεγαλίθοι γνωστοί στην κεχούα χρονογραφική παράδοση ως piedras cansadas («κουρασμένες πέτρες»). Γύρω τους κείτονται ποτάμια στρογγυλεμένα σφυριά από δολερίτη, χαλαζία και αιματίτη, που ζυγίζουν από μισό κιλό έως οκτώ κιλά. Ο αρχιτέκτονας Jean-Pierre Protzen δοκίμασε πειραματικά αυτά ακριβώς τα βότσαλα τη δεκαετία του 1980: όταν πέφτουν πάνω σε ανδεσίτη, το σφυρί αναπηδά φυσικά λόγω της ελαστικότητας της πέτρας, επιτρέποντας στον λιθοξόο να κατεργαστεί γρήγορα τις όψεις πριν περάσει σε μικρά ακροσφύρια για τα λοξά όρια.
Ακόμη και οι διάσημες προεξοχές (εξογκώματα) στα ινκαϊκά μπλοκ είχαν πρακτικό ρόλο: ξύλινοι μοχλοί πίεζαν πάνω σε αυτές τις προεξοχές για να σηκώσουν και να δοκιμάσουν την εφαρμογή των ανώτερων μπλοκ πάνω σε κοίλες κλίνες, πασπαλισμένες με ανοιχτόχρωμη λίθινη σκόνη, δείχνοντας τα υψηλά σημεία που χρειάζονταν τελικό ξύσιμο. Επειδή τα γειτονικά μπλοκ διαφέρουν σε μάζα και συχνότητα συντονισμού, τα σεισμικά κύματα εκλύονται μέσω μικροσκοπικής ολισθαίνουσας τριβής αντί να ανατρέπουν άκαμπτους κονιαμένους δόμους.
