Cusco, Ollantaytambo i Rumiqolqa, Peru XV–XVI wiek n.e.
Inkaska murarka sejsmiczna i dowody na „zmęczone kamienie”
Turyści stojący przed tarasowymi, zygzakowatymi murami Saqsayhuamán lub Świątynią Słońca w Ollantaytambo nieodmiennie się dziwią, że między blokami o masie wielu ton, z wapienia Yucay lub różowego granitu, nie da się wsunąć kartki papieru. Spekulujący autorzy często pomijają największy dar, jaki archeologom pozostawiły Ollantaytambo i kamieniołom Rumiqolqa: niedokończone prace, nagle przerwane podczas dynastycznej wojny domowej i hiszpańskiej inwazji w latach 30. XVI wieku.
Wzdłuż przygotowanych dróg transportowych, między klifami kamieniołomu Kachiqhata po drugiej stronie rzeki Urubamba a fortecą Ollantaytambo, leżą porzucone megality, znane w tradycji kronikarskiej języka keczua jako piedras cansadas („zmęczone kamienie”). Wokół nich leżą obtoczone przez rzekę kamienie młotkowe z dolerytu, kwarcytu i hematytu, o wadze od pół kilograma do ośmiu kilogramów. Architekt Jean-Pierre Protzen przetestował te same otoczaki eksperymentalnie w latach 80. XX wieku: rzucony na andezyt kamień młotkowy odbija się naturalnie dzięki sprężystości skały, co pozwala murarzowi szybko obrabiać powierzchnie, zanim przejdzie do drobnych młotków krawędziowych do ukośnych fazowań.
Nawet słynne wystające guzki (protuberancje) na inkaskich blokach pełniły praktyczną rolę: drewniane dźwignie opierano o te wypukłości, by unieść i wstępnie dopasować górne bloki do wklęsłych podstaw, posypanych bladym pyłem kamiennym, który pokazywał wysokie punkty wymagające ostatniego dobijania. Ponieważ sąsiednie bloki różnią się masą i częstotliwością rezonansową, fale sejsmiczne rozpraszają się przez mikroskopijne tarcie ślizgowe, zamiast przewracać sztywne rzędy murów na zaprawie.
